Khói thuốc thụ động không chỉ hại bạn, mà còn ảnh hưởng buồng trứng và khả năng sinh sản của cô ấy
Bác sĩ Tạ Diệu Đức
Chuyên mục sức khỏe nam giới & khả năng sinh sản
Hút thuốc không chỉ hại bạn, mà còn đang âm thầm làm tổn hại sức khỏe buồng trứng của vợ bạn và cơ hội có con trong tương lai.
Chuẩn bị mang thai chưa bao giờ là chuyện của riêng người phụ nữ. Bài viết này muốn nói về một sự thật thường bị bỏ qua
—— dù cô ấy không đụng đến một điếu thuốc nào, buồng trứng của cô ấy có thể đang phải trả giá cho điếu thuốc bạn châm lên.
Ở phòng khám, tôi thường gặp những cặp vợ chồng nỗ lực chuẩn bị mang thai nhưng liên tục gặp trở ngại. Xét nghiệm máu, siêu âm, liệu trình thụ tinh ống nghiệm – cô ấy đã làm mọi điều cần làm ở nhiều trung tâm sinh sản khác nhau; nhưng khi tôi hỏi kỹ về môi trường sống, đôi khi câu trả lời nằm ngay trong làn khói thuốc lơ lửng. Tác hại của khói thuốc thụ động đến sức khỏe sinh sản nữ có rất nhiều nghiên cứu y khoa nghiêm túc làm bằng chứng, nhưng hiếm khi được nhìn nhận và thảo luận nghiêm túc. Hôm nay, Bác sĩ Diệu Đức sẽ nói rõ hơn về những số liệu này.
Nếu người bạn đời của bạn đang chuẩn bị mang thai, hoặc hai bạn đang điều trị vô sinh, bài viết này có lẽ là một nghìn chữ đáng đọc hết nhất trong ngày của bạn.
Khói thuốc thụ động gây hại buồng trứng thế nào? Một sự hao mòn mạn tính bị đánh giá thấp
Buồng trứng là cốt lõi khả năng sinh sản của phụ nữ. Khi chào đời, buồng trứng đã mang toàn bộ “kho” trứng của cả đời. Số lượng này chỉ giảm không tăng, theo năm tháng trôi qua cho đến khi cạn kiệt vào thời kỳ mãn kinh. Tuy nhiên, nhiều phụ nữ không biết rằng phơi nhiễm lâu dài với khói thuốc thụ động sẽ đẩy nhanh đáng kể quá trình tiêu hao này.
Nghiên cứu cho thấy phụ nữ hít khói thuốc thụ động lâu dài có thể mãn kinh sớm hơn 1–4 năm. Ngoài ra, khả năng sinh sản cũng âm thầm bị ảnh hưởng mà cô ấy hoàn toàn không hay biết. Kim loại nặng (như cadimi) và hydrocarbon thơm đa vòng trong khói thuốc thụ động đi vào tuần hoàn máu, tích tụ trong dịch nang noãn, gây stress oxy hóa, phá hủy chức năng ty thể và tính toàn vẹn DNA của trứng. Trứng bị tổn hại như vậy dễ gặp vấn đề hơn trong thụ tinh và phát triển phôi.
1–4 năm
mãn kinh đến sớm hơn
AMH ↓
dự trữ buồng trứng giảm rõ rệt
+39%
mức tăng FSH
Trên lâm sàng, chúng tôi thường dùng hai chỉ số để đánh giá chức năng buồng trứng:
- AMH: hormone kháng Müller, đại diện cho dự trữ buồng trứng
- FSH: hormone kích thích nang noãn, giá trị càng cao thường cho thấy chức năng buồng trứng càng kém
Số liệu nghiên cứu cho thấy phụ nữ phơi nhiễm lâu dài với khói thuốc thụ động có AMH thấp rõ rệt, còn FSH trung bình cao hơn 39% so với phụ nữ không hút thuốc. Đặt hai con số này cạnh nhau, chúng nói cùng một điều: buồng trứng của cô ấy đang phải vận hành vất vả hơn, còn dự trữ thì đang âm thầm mất đi.
Bác sĩ bổ sung
Giảm AMH là quá trình chậm nhưng khó đảo ngược. Nếu đến giai đoạn chuẩn bị mang thai mới phát hiện dự trữ không đủ, việc điều trị sau đó sẽ khó hơn rất nhiều. Vì vậy, loại bỏ sớm các yếu tố nguy cơ là cách hiệu quả nhất để bảo vệ chức năng buồng trứng.
Khó khăn lắm mới có phôi, lại khó làm tổ hơn vì khói thuốc thụ động
Sự hao mòn chức năng buồng trứng chỉ là khởi đầu của vấn đề. Ngay cả khi muốn mang thai tự nhiên, trứng và tinh trùng thụ tinh thành công trong vòi trứng, hoặc trong liệu trình thụ tinh ống nghiệm đã chọc hút trứng, thụ tinh và nuôi được phôi nang thành công, ảnh hưởng của khói thuốc thụ động vẫn như hình với bóng: nó còn làm rối loạn môi trường niêm mạc tử cung, khiến phôi làm tổ khó khăn hơn.
Một nghiên cứu trên phụ nữ điều trị thụ tinh ống nghiệm phát hiện khi có phơi nhiễm khói thuốc thụ động:
- Nguy cơ thất bại làm tổ tăng 52%
- Tỷ lệ sinh sống giảm 25%
Thụ tinh ống nghiệm đã là kỹ thuật hỗ trợ sinh sản tiên tiến nhất hiện nay, nhưng vẫn khó hoàn toàn bù trừ tác hại của khói thuốc thụ động – điều này cho thấy tác hại của khói thuốc thụ động đã đi sâu vào cấp độ tế bào và phân tử.
+52%
nguy cơ thất bại làm tổ
−25%
tỷ lệ sinh sống
+11%
nguy cơ sảy thai sớm
Ngay cả khi làm tổ thành công và bước vào giai đoạn đầu thai kỳ, mối đe dọa của khói thuốc thụ động vẫn chưa biến mất. Nicotine, carbon monoxide và cyanide trong thuốc lá gây co mạch, ảnh hưởng nguồn máu cung cấp cho nhau thai, từ đó cản trở sự phát triển sớm của phôi. Nghiên cứu chỉ ra nếu tiếp tục phơi nhiễm khói thuốc thụ động trong giai đoạn đầu thai kỳ, nguy cơ sảy thai tăng khoảng 11%. Với các cặp vợ chồng đang chuẩn bị mang thai, mỗi phôi đều vô cùng quý giá; con số này không nên bị xem nhẹ.
Vượt qua giai đoạn đầu thai kỳ, rủi ro vẫn chưa kết thúc: bốn mối đe dọa của khói thuốc thụ động trong thai kỳ
Ngay cả khi đã vượt qua giai đoạn làm tổ và đầu thai kỳ, nếu suốt thai kỳ vẫn tiếp tục phơi nhiễm khói thuốc thụ động, vẫn liên quan chặt chẽ đến nhiều biến chứng thai kỳ nghiêm trọng:
- 💔 Nguy cơ thai chết lưu tăng 23%
Khói thuốc thụ động ảnh hưởng hiệu quả cung cấp máu của nhau thai, khiến thai nhi lâu dài ở trong môi trường thiếu oxy, làm tăng đáng kể khả năng thai chết trong bụng mẹ.
- 🧬 Nguy cơ dị tật bẩm sinh tăng 13%
Bao gồm dị tật ống thần kinh (nứt đốt sống, vô sọ), sứt môi hở hàm ếch, và các dị tật tim khác nhau. Các chất gây đột biến trong thuốc lá có thể vượt qua hàng rào nhau thai, cản trở quá trình hình thành cơ quan của thai nhi.
- ⚖️ Trẻ sơ sinh nhẹ cân
Ở phụ nữ mang thai phơi nhiễm khói thuốc thụ động, trẻ sơ sinh có cân nặng trung bình thấp hơn, vòng đầu và chiều dài cũng tương đối nhỏ hơn. Điều này liên quan đến nền tảng sức khỏe của trẻ sau khi chào đời.
- ⏰ Nguy cơ sinh non trước 34 tuần gần như tăng gấp đôi
Trẻ sinh non đối mặt nguy cơ biến chứng về hô hấp, phát triển thần kinh… cao hơn; một khi xảy ra biến chứng, thường phải chăm sóc dài ngày tại khoa hồi sức tích cực sơ sinh.
Xin hãy nhớ: những rủi ro trên không phải nói về phụ nữ mang thai hút thuốc, mà là những người tự mình không hút thuốc nhưng lâu dài hít khói thuốc thụ động từ chồng hoặc người nhà.
Cô ấy không chọn hút thuốc, nhưng phải gánh cái giá gần như người hút thuốc.
Những điều bạn có thể làm cho cô ấy: từng bước từ giảm đến bỏ hẳn
Tuy nhiên, tác hại của khói thuốc thụ động không phải là không thể đảo ngược!
Nghiên cứu cho thấy khi phơi nhiễm thuốc lá trong môi trường biến mất, ảnh hưởng đến chức năng buồng trứng có thể chậm lại ở mức độ nhất định. Mỗi điếu thuốc bớt hút là một phần trách nhiệm và sự bảo vệ cho khả năng sinh sản của vợ bạn. Dưới đây là vài biện pháp bảo vệ khả thi, xuất phát từ góc nhìn của cô ấy và cả của bạn:
- Cùng tránh xa môi trường khói thuốc thụ động
Tránh tiếp xúc khói thuốc trong nhà, trong xe hoặc không gian kín. Dù chuyển ra ban công hay cửa sổ hút thuốc, các hạt độc hại trong khói thuốc vẫn bám lại trên quần áo, tóc và đồ đạc (khói thuốc thụ động bậc ba), tiếp tục gây nguy cơ phơi nhiễm.
- Xây dựng gia đình không khói thuốc
Đề nghị mọi người trong nhà, kể cả khách đến chơi, tuân thủ nguyên tắc hoàn toàn không hút thuốc trong nhà. Nhà là môi trường cô ấy khó tránh nhất, nhưng cũng là môi trường bạn có thể kiểm soát nhất.
- Bắt đầu từ trước khi chuẩn bị mang thai
Tác hại của khói thuốc thụ động đối với buồng trứng mang tính tích lũy; đợi đến khi xác định có thai mới thay đổi thường đã hơi muộn. Các cặp vợ chồng có kế hoạch chuẩn bị mang thai nên xây dựng môi trường không khói thuốc ít nhất ba tháng trước khi bắt đầu.
- Tìm hỗ trợ y tế để cai thuốc
Cai thuốc không phải chuyện chỉ dựa vào ý chí. Lệ thuộc nicotine là tình trạng nghiện cần can thiệp y tế. Đài Loan có hệ thống tư vấn cai thuốc và trợ cấp thuốc hoàn chỉnh; nhiều cơ sở y tế, trạm y tế đều có thể hỗ trợ – bạn có thể chủ động gọi điện tư vấn để bác sĩ giúp bạn lên kế hoạch cai thuốc.
Chuẩn bị mang thai là chuyện của hai người
Cô ấy đang làm mọi điều có thể để chuẩn bị mang thai:
điều chỉnh sinh hoạt, bổ sung dưỡng chất, phối hợp điều trị, chịu đựng tác dụng phụ của thuốc hormone.
Còn bạn, cũng có thể vì cô ấy mà dần bớt một điếu thuốc, cuối cùng bỏ hẳn điếu thuốc ấy.
Đó là bước bạn có thể làm, và cũng là bước quan trọng nhất.
< Tài liệu tham khảo >
- Tobacco or Marijuana Use and Infertility: A Committee Opinion. Fertility and Sterility. 2024. Guideline
- Preconception Lifestyle Advice for People With Infertility. The Cochrane Database of Systematic Reviews. 2021. Boedt T, Vanhove AC, Vercoe MA, et al.
- ACOG Committee Statement No. 22: Anticipatory Counseling Regarding Ovarian-Factor Fertility Decline. Obstetrics and Gynecology. 2025. Guideline
- Secondhand Tobacco Smoke Exposure Is Associated With Increased Risk of Failed Implantation and Reduced IVF Success. Human Reproduction. 2011. Benedict MD, Missmer SA, Vahratian A, et al.
- Systematic Review and Meta-Analysis of Miscarriage and Maternal Exposure to Tobacco Smoke During Pregnancy. American Journal of Epidemiology. 2014. Pineles BL, Park E, Samet JM.
- Secondhand Smoke and Adverse Fetal Outcomes in Nonsmoking Pregnant Women: A Meta-Analysis. Pediatrics. 2011. Leonardi-Bee J, Britton J, Venn A.
- Effects of Environmental Tobacco Smoke on Perinatal Outcomes: A Retrospective Cohort Study. BJOG : An International Journal of Obstetrics and Gynaecology. 2011. Crane JM, Keough M, Murphy P, Burrage L, Hutchens D.