U xơ tử cung có ảnh hưởng đến việc chuẩn bị mang thai không?

“Bác sĩ Tạ ơi, tôi bị u xơ tử cung, có cần mổ trước không? Như vậy còn làm thụ tinh ống nghiệm được không?”

Đây cũng là một trong những câu hỏi Bác sĩ Diệu Đức thường được hỏi ở phòng khám.

U xơ tử cung là khối u lành tính phổ biến nhất ở đường sinh dục nữ. Nghe đến hai chữ “khối u”, phản ứng đầu tiên của nhiều người là lo lắng, muốn mổ ngay. Nhưng thật ra không phải u xơ nào cũng cần xử lý tích cực; đặc biệt khi bạn đang chuẩn bị mang thai, càng cần làm rõ trước: khối u xơ này rốt cuộc có liên quan đến việc mang thai của tôi hay không?

Và đáp án cho câu hỏi này nằm ở vị trí và kích thước.

Mục lục

• U xơ nằm ở đâu – khác biệt rất lớn
• U xơ tử cung cản trở việc làm tổ như thế nào?
• Khi chuẩn bị mang thai, quyết định có phẫu thuật hay không như thế nào?

U xơ nằm ở đâu – khác biệt rất lớn

Theo vị trí phát triển, u xơ tử cung có thể chia thành ba loại chính:

🔴 U xơ dưới niêm mạc

• Nằm ở mặt trong buồng tử cung, lồi trực tiếp vào niêm mạc tử cung.
• Là loại ảnh hưởng đến việc mang thai nhiều nhất trong ba loại. Nó làm biến dạng buồng tử cung, cản trở phôi làm tổ, và cũng có thể tăng nguy cơ sảy thai sớm.
• Nghiên cứu cho thấy ở phụ nữ có u xơ dưới niêm mạc,
• tỷ lệ làm tổ chỉ khoảng 3–11%, thấp hơn nhiều so với 14–30% ở người không có u xơ.
• Tỷ lệ sảy thai sớm cũng tăng từ khoảng 22% lên gần 47%.
• Thường được khuyên cắt bỏ bằng phẫu thuật nội soi buồng tử cung. >> Tìm hiểu về phẫu thuật nội soi buồng tử cung <<

🟡 U xơ trong cơ tử cung

• Nằm trong lớp cơ tử cung, là loại phổ biến nhất trong ba loại.
• Nếu không lớn đến mức chèn ép buồng tử cung, ảnh hưởng đến khả năng sinh sản tương đối hạn chế.
• Có cần phẫu thuật hay không phải đánh giá theo từng trường hợp.

🟢 U xơ dưới thanh mạc

• Nằm ở bề mặt ngoài của tử cung.
• Loại u xơ này ít ảnh hưởng đến khả năng sinh sản nhất.
• Thông thường không cần phẫu thuật riêng vì mục đích chuẩn bị mang thai.

U xơ tử cung cản trở việc làm tổ như thế nào?

Vì sao u xơ lại khiến phôi làm tổ thất bại?

Nghiên cứu cho rằng u xơ có thể ảnh hưởng đến việc mang thai qua những con đường sau:

Chèn ép cơ học 🔧

Nếu u xơ làm biến dạng buồng tử cung, sự di chuyển của trứng và tinh trùng cũng như quá trình phôi làm tổ đều có thể bị cản trở. U xơ cũng có thể chèn ép lỗ mở của vòi trứng phía tử cung, ảnh hưởng đến cơ hội thụ tinh.

Chức năng vòi trứng bị cản trở 🔧

Nếu u xơ quá lớn làm thay đổi vị trí tương đối giữa vòi trứng và buồng trứng, có thể ảnh hưởng đến quá trình vòi trứng “đón” trứng sau khi rụng, làm giảm khả năng mang thai tự nhiên.

Thay đổi phân tử ở niêm mạc tử cung 🔧

Đây là cơ chế then chốt nhất, đặc biệt với u xơ dưới niêm mạc.

U xơ tiết ra một yếu tố gọi là TGF-β3; yếu tố này ức chế sự biểu hiện của các protein liên quan đến làm tổ trong niêm mạc tử cung (HOXA-10, yếu tố ức chế bệnh bạch cầu LIF…). Đáng chú ý hơn, ảnh hưởng này không chỉ ở phần niêm mạc ngay phía trên u xơ, mà toàn bộ niêm mạc buồng tử cung đều có thể bị tác động. Thiếu LIF cũng liên quan đến vô sinh không rõ nguyên nhân và sảy thai liên tiếp.

Viêm mạn tính 🔧

U xơ ở niêm mạc tử cung sẽ gây phản ứng viêm mạn tính xung quanh. Các cytokine gây viêm (IL-1, IL-6, TNF-α…) tăng lên, làm thay đổi khả năng tiếp nhận phôi của niêm mạc tử cung.

Rối loạn co bóp tử cung 🔧

Lớp cơ tử cung có một “vùng tiếp giáp” chịu trách nhiệm điều phối nhịp co bóp của tử cung. U xơ làm rối loạn nhu động bình thường của vùng này, ảnh hưởng đến việc phôi làm tổ.

Thay đổi nguồn cấp máu 🔧

U xơ có thể làm thay đổi phân bố mạch máu của tử cung, ảnh hưởng đến tưới máu niêm mạc, từ đó ảnh hưởng đến việc làm tổ.

Thay đổi hệ vi sinh vật 🔧

Các nghiên cứu gần đây cũng chỉ ra rằng u xơ có thể ảnh hưởng đến hệ vi khuẩn ở tử cung và âm đạo; lĩnh vực này vẫn đang được tiếp tục nghiên cứu, nhưng dữ liệu ban đầu gợi ý rằng sự thay đổi môi trường đường sinh dục có lẽ cũng là một trong những con đường ảnh hưởng.

Khi chuẩn bị mang thai, quyết định có phẫu thuật hay không như thế nào?

Theo các khuyến nghị lâm sàng chủ đạo hiện nay, có thể tóm tắt định hướng chung như sau:

🔴 U xơ dưới niêm mạc:

• Khuyến nghị phẫu thuật cắt bỏ (chủ yếu bằng nội soi buồng tử cung). >> Tìm hiểu về phẫu thuật nội soi buồng tử cung <<
• Sau khi cắt bỏ, tỷ lệ làm tổ và tỷ lệ sinh sống đều cải thiện rõ rệt, có thể trở về gần mức bình thường.
• ⚠️ Thông thường 2–3 tháng sau phẫu thuật có thể thử chuyển phôi.

🟡 U xơ trong cơ tử cung

• 🟡 U xơ trong cơ tử cung: nếu không chèn ép buồng tử cung, sự cần thiết của phẫu thuật vẫn còn tranh cãi.
• Thông thường lấy 5 cm làm giá trị tham khảo ban đầu, nhưng quan trọng hơn là xem u có làm biến dạng buồng tử cung không, có nhiều khối không, có nguyên nhân vô sinh nào khác không. Không phải “trên 5 cm là nhất định phải mổ”, mà là quyết định sau khi đánh giá tổng hợp.
• ⚠️ Dù là phẫu thuật qua lỗ tự nhiên, nội soi ổ bụng hay mổ hở, một khi đã bóc u xơ trong cơ tử cung, sau mổ đều phải nghỉ ít nhất nửa năm mới được mang thai lại (để lớp cơ tử cung có đủ thời gian phục hồi). Và khi sinh sau này thường được khuyên mổ lấy thai, để phòng vỡ tử cung đe dọa tính mạng mẹ và bé.
• Vì vậy, với phụ nữ có kế hoạch sinh con, việc có phẫu thuật hay không cần được đánh giá thận trọng giữa lợi và hại.

🟢 U xơ dưới thanh mạc

• 🟢 U xơ dưới thanh mạc: thông thường không cần phẫu thuật vì mục đích chuẩn bị mang thai. Trừ khi nghiêm trọng đến mức ảnh hưởng vòi trứng, còn lại chỉ cần theo dõi.

Phát hiện u xơ đừng vội mổ ngay.

Trước hết hãy đánh giá mối liên quan của nó với buồng tử cung và niêm mạc.

Mục đích và hướng điều trị thường quan trọng hơn kích thước u xơ đấy! 🌱

< Tài liệu tham khảo >

1. Infertility in Patients With Uterine Fibroids: A Debate About the Hypothetical Mechanisms. Human Reproduction. 2023. Don EE, Mijatovic V, Huirne JAF.
2. Surgical Treatment of Fibroids for Subfertility. The Cochrane Database of Systematic Reviews. 2020. Metwally M, Raybould G, Cheong YC, Horne AW.
3. Myomas and Adenomyosis: Impact on Reproductive Outcome. BioMed Research International. 2017. Vlahos NF, Theodoridis TD, Partsinevelos GA.
4. Uterine Polyps, Adenomyosis, Leiomyomas, and Endometrial Receptivity. Fertility and Sterility. 2019. Munro MG.
5. Impact of Fibroids on Fertility, Pregnancy Loss, and Preconception Management. Current Opinion in Obstetrics & Gynecology. 2025. Ezike O, Schneyer R, Wright K, Hamilton K.
6. Role of Inflammation and Immune Response in the Pathogenesis of Uterine Fibroids: Including Their Negative Impact on Reproductive Outcomes. Journal of Reproductive Immunology. 2024. Ishikawa H, Goto Y, Hirooka C, et al.

Bác sĩ Diệu Đức chúc bạn sớm có tin vui!