“Mẹ miễn dịch” thực ra là gì?

“Bác sĩ ơi, làm sao tôi biết mình có phải là “mẹ miễn dịch” không?”

Trên hành trình thụ tinh ống nghiệm, có một nhóm người mẹ đặc biệt vất vả. Phôi chất lượng tốt, cấu trúc tử cung cũng không có vấn đề, nhưng chuyển phôi hết lần này đến lần khác vẫn không thành công. Hoặc đã thấy tim thai rồi, vài tuần sau lại lặng lẽ biến mất.

“Mẹ miễn dịch” thật ra không phải là một chẩn đoán y khoa chính thức, mà là cách gọi thông thường trong cộng đồng chuẩn bị mang thai cho những trường hợp vô sinh, sảy thai liên tiếp hoặc thất bại làm tổ nhiều lần có thể liên quan đến hệ miễn dịch.

Tại phòng khám, tôi đã gặp đủ loại trường hợp vô sinh và sảy thai liên quan đến miễn dịch. Hôm nay, tôi muốn cùng mọi người trò chuyện về “mẹ miễn dịch” mà ai cũng hay nhắc tới.

Trên lâm sàng, “mẹ miễn dịch” là gì?

Trên lâm sàng, có thể chia “mẹ miễn dịch” thành một số nhóm:

Nhóm 1: Các bệnh liên quan đến tự miễn

Đây là nhóm quen thuộc nhất và cũng được nghiên cứu đầy đủ nhất. Đại diện điển hình nhất là hội chứng kháng phospholipid (APS). Cơ thể sinh ra kháng thể tấn công phospholipid của chính mình, khiến máu dễ đông hơn, lưu lượng máu nhau thai cũng bị ảnh hưởng, từ đó gây sảy thai liên tiếp hoặc thai ngừng phát triển.

Các bệnh khác như:

• Lupus ban đỏ hệ thống (SLE)
• Bệnh tuyến giáp tự miễn (gồm viêm tuyến giáp Hashimoto, kháng thể kháng tuyến giáp tăng cao…)
• Các bệnh tự miễn khác

Điểm chung của những tình trạng này là hệ miễn dịch ở mức độ nào đó “không phân biệt được ta và địch”, làm tổn thương nhầm những mô lẽ ra cần được bảo vệ. Với việc làm tổ và thai kỳ sớm, môi trường như vậy là một thử thách rất khắc nghiệt.

Nhóm 2: Bệnh về máu và vấn đề vi tuần hoàn nhau thai

Những người mẹ thuộc nhóm này có máu dễ hình thành vi huyết khối, hoặc điều kiện tưới máu niêm mạc tử cung kém. Vi tuần hoàn máu của niêm mạc tử cung và nhau thai là nền tảng nuôi sống phôi. Khi khâu này có vấn đề, dù bản thân phôi hoàn hảo, môi trường làm tổ cũng có thể khiến phôi khó phát triển tiếp.

Đôi khi ở phòng khám, gặp bệnh nhân có chức năng đông máu hơi cao, hoặc lưu lượng máu tử cung trên siêu âm không lý tưởng, đều đáng được đánh giá thêm theo hướng này.

Nhóm 3: Mất cân bằng điều hòa miễn dịch khi làm tổ

Đây là lĩnh vực ngày càng được quan tâm trong những năm gần đây, cũng là hướng tôi kiên trì nghiên cứu sâu trong thực hành lâm sàng.

Cụ thể bao gồm:

• Mất cân bằng miễn dịch Th1/Th2
• Hoạt tính tế bào NK (tế bào diệt tự nhiên) quá cao
• Niêm mạc tử cung hoạt hóa miễn dịch quá mức

Hệ miễn dịch của cơ thể đóng vai trò điều hòa rất tinh vi ở giai đoạn đầu thai kỳ. Đối với cơ thể người mẹ, phôi thật ra có một nửa là “vật lạ” (vì mang vật chất di truyền của người cha). Hệ miễn dịch phải học cách “dung nạp” vị khách lạ này thì việc làm tổ mới diễn ra thuận lợi.

Tuy nhiên, khi hệ điều hòa này mất cân bằng, phản ứng miễn dịch hoạt hóa quá mức, niêm mạc tử cung có thể trở nên quá khắt khe với phôi, coi phôi là vật lạ, khiến những lần chuyển phôi lẽ ra có thể thành công lại hết lần này đến lần khác thất bại do thải ghép miễn dịch.

Hiện nay lĩnh vực này vẫn đang được tiếp tục nghiên cứu và tích lũy, chưa có cách làm chuẩn áp dụng cho mọi trường hợp. Các chỉ số xét nghiệm khác nhau, biểu hiện lâm sàng khác nhau đều cần bác sĩ thiết kế chiến lược can thiệp tương ứng theo tình trạng từng người. Vì vậy nhóm bệnh nhân này đặc biệt phụ thuộc vào kinh nghiệm và phán đoán chuyên môn cá thể hóa của bác sĩ.

Khi nào sẽ nghi ngờ bạn là “mẹ miễn dịch”?

Những dấu hiệu gợi ý thường gặp nhất trên lâm sàng:

• Sảy thai liên tiếp ≥ 2 lần (RPL)
• Chuyển phôi thất bại nhiều lần (RIF)
• Phôi chất lượng tốt nhưng mãi không thành công

Nếu có những tình huống này, đáng được đánh giá sâu theo hướng miễn dịch.

Nếu bị nghi ngờ là “mẹ miễn dịch”, hướng đánh giá miễn dịch là gì?

Những dấu hiệu gợi ý thường gặp nhất trên lâm sàng:

• Xét nghiệm liên quan đến kháng thể kháng phospholipid
• Xét nghiệm chức năng đông máu
• Chức năng tuyến giáp và kháng thể tuyến giáp
• Đánh giá hoạt tính tế bào diệt tự nhiên (gồm tế bào NK trong máu và trong niêm mạc tử cung)
• Xét nghiệm miễn dịch chuyên sâu (Th1/Th2, TNF-α… và các xét nghiệm khác)

Không phải ai cũng cần làm tất cả các hạng mục. Thông thường sẽ dựa vào tiền sử, số lần sảy thai và tình trạng thất bại chuyển phôi để quyết định thứ tự ưu tiên đánh giá.

Lời kết

“Mẹ miễn dịch” không phải là một cái nhãn khiến người ta nản lòng, mà là một lời nhắc: cơ thể có tình trạng riêng, cần được thấu hiểu và chăm sóc đúng cách. Tìm ra vấn đề mới có thể điều trị đúng bệnh. Nhiều người mẹ đã đi qua con đường này, sau khi được đánh giá đầy đủ và điều chỉnh hướng điều trị, cuối cùng đều hạnh phúc ôm được em bé của mình.

Trung tâm Y học Sinh sản Ái Quần là trung tâm điều trị vô sinh do miễn dịch sớm nhất và giàu kinh nghiệm nhất trong nước, nhiều năm qua đã giúp vô số “mẹ miễn dịch” trong và ngoài nước ôm được con sau những lần thất bại liên tiếp. Nếu bạn cũng từng thất bại nhiều lần, hoặc băn khoăn không biết mình có phải là “mẹ miễn dịch” hay không, rất mong bạn đến phòng khám trò chuyện, cùng tìm ra hướng đi phù hợp với bạn nhé! 🌷

Con đường miễn dịch không có đáp án chuẩn, nhưng không có nghĩa là không có hướng để đi.

Tình trạng mỗi người khác nhau, việc đánh giá và can thiệp cần thiết cũng khác nhau.

Điều quan trọng nhất là đừng vội từ bỏ bản thân khi chưa làm rõ nguyên nhân.

Mỗi người vẫn đang nỗ lực đều xứng đáng được thấu hiểu và được chăm sóc thật tốt ☀️

Bác sĩ Diệu Đức chúc bạn sớm có tin vui!